Cloud Atlas

Cloud Atlas (Lana Wachowski/Tom Tykwer/Andy Wachowski,2012) – 8.5/10

ในฉบับหนังสือนั้น ไม่ได้เล่าเรื่องของการกลับชาติมาเกิดของตัวละครแต่อย่างใด เพียงแต่ความเกี่ยวเนื่องกันของยุคสมัยและตัวละครนั้นมีเพียงแค่สิ่งที่ตก ทอดจากยุคสมัยหนึ่งไปสู่อีกยุคสมัยหนึ่งเพียงเท่านั้น แต่เมื่อมันมาตกอยู่ในมือของพี่น้องวาชอว์สกี้และนายทอมนั้น การตีความของมันก็ถูกเพิ่มเติมมิตเชิงลึกลงไปอีกมากโข ด้วยการที่พวกเขาเลือกที่จะเล่าให้เห็นถึงความเกี่ยวพันกันในแง่สิ่งตกทอด ตามแบบฉบับนิยาย ยังเพิ่มให้ความเกี่ยว เนื่องเกี่ยวโยงกันนั้นลึกในระดับจิตวิญญาณที่การกลับชาติมาเกิดซ้ำแล้วซ้ำ เล่าตัวละครก็ยังต้องเกี่ยวพันกันทั้งความสัมพันธ์และการกระทำอยู่ตลอด

ความมหัศจรรย์ของการดัดแปลงครั้งนี้ไม่ได้อยู่เพียงแค่การเพิ่มความหมายลงไป ในตัวบทเนื้อหา แต่มันยังมีความสอดคล้องดังที่มีอยู่จริงจนเมื่อจับตัวละครกลับชาติมาเกิด ความเกี่ยวพันและการกระทำต่างๆมันก็ลงตัวและเป็นเหตุเป็นผลกันจนไม่น่าเชื่อ นอกจากนั้นยังขยายความหมายจากที่ฉบับหนังสือเคยมีออกมาได้อีกขั้น สิ่งที่เห็นชัดมากๆน่าจะเป็นเรื่องของแนวคิดเรื่อง การกระทำ cause-effect หรือถ้าจะกล่าวว่าหนังอิงตามหลักพุทธก็คงจะใช้คำว่าบุญกรรม ตัวละครที่น่าสนใจในการหยิบยกมาพูดถึงมากๆคือตัวละครของทอม แฮงค์ ที่ในทุกภาคส่วนของเขานั้นล้วนแต่เป็นผู้ที่มีจิตใจต่ำช้า เลวร้ายอยู่ตลอด แต่มีในหนึ่งภพชาติที่เขาได้พบเจอกับ ฮัลลี แบร์รี่ แล้วตระหนักได้ถึงการเปลี่ยนแปลงตนมาทำความดี ซึ่งถึงแม้พบชาติถัดจากนั้นมาเขาจะยังเป็นคนทรามต่ำตมอยู่ แต่ในภพชาติสุดท้ายที่หนังนำมาเล่าให้เห็นนั้น เขามีความดีเจือปนอยู่มหาศาล และยิ่งเมื่อสาระของภพนี้จะมีลางบอกมาก่อนหน้าแล้วว่าเขาจะต้องยอมอดทน ต้องไม่ทำการอะไรๆบ้าง ไม่แก้แค้น ไม่ฆ่าศัตรู ถึงแม้ตนเองจะถูกกระทำแค่ไหน มันก็เหมือนเป็นโอกาสทางกรรมที่เขาจะต้องอดทนและชดใช้ในสิ่งที่เขาเคยก่อมา ในอดีต เมื่อในคำทำนายสุดท้ายเขาฆ่าศัตรุทั้งๆที่คำทำนายห้ามไว้ มันจึงนำพาเขาไปสู่เคราะห์ที่ถึงแก่ชีวิต โดยยิ่งเมื่อตอนที่เขาจะตายนั้นเขาก็นึกได้ว่า ก่อนหน้านี้น้องชายเขาก็เคยจะถูกฆ่าแบบนี้เช่นกันและการเพิกเฉยที่จะช่วย เหลือมันนำพาให้เขาต้องมาตายในแบบเดียวกัน แต่ยังดีที่ตัวละครของฮัลลี แบร์รี่มาช่วยไว้ได้ทัน ในส่วนนี้จะเห็นได้ว่า ถ้าในภพชาติหนึ่งตัวละครทั้งสองตัวไม่เคยเจอกันและกระทำกรรมดีต่อกัน ในวันนี้ผลกรรมที่ตัวละครทอม แฮงค์ก่อไว้ก็จะตามมาหาเขาให้เขาต้องชดใช้ไปเอง แต่ด้วยความดีที่เขาเคยทำเขาจึงรอดออกมาได้

อีกตัวละครก็คือตัวของ จิม สเตอร์เจส ที่ถึงแม้ตัวละครจะคงความแน่วแน่ในความดีของตน แต่ในความดีนั้นเขาก็ได้สร้างคู่ตรงข้ามที่น่ากลัวอย่าง ตัวของ ฮูโก้ วีฟวิ่ง ที่กลายเป็นตัวที่ชั่วช้าทุกภพชาติ หรือแม้กระทั่งว่าในภพชาติแรกเขารักกับตัวของ แบ ดูนา ไม่ว่าทั้งสองจะเป็นอย่างไรในภพต่อไปเขาก้จะกลับมาเจอกันและรักกันได้อีก ฉากหนึ่งที่เนื้อหาและการตัดต่อมาผสมเข้ากันได้อย่างดีจนเกิดความหมายถึง ผลของการกระทำ ที่ชัดเจนมากๆก็คือ ฉากที่ตัวละครทาสผิวสีต้องปีนเสาเรือเพื่อพิสูจน์ความสามารถโดยต้องเอาชีวิต เข้าแลกกับ ฉากที่จิมในภพชาติเกาหลีต้องต่อสู้กับตำรวจปราบปรามบนสะพาน ก็ทำให้เห็นได้ว่า ในภพชาติหนึ่งตัวละครของจิมถึงแม้จะหวังดีแต่ก็ได้เคยหยิบยื่นสะพานความ เสี่ยงของชีวิตให้กับตัวละครตัวหนึ่ง มาในวันนี้เขาเองต้องถูกหยิบยื่นสะพานนั้นให้บ้าง

นอกจากนี้สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่งก็คือ หนังนำเสนอประเด็นอันว่าด้วยเรื่องของการถูกกดขี่ ของมนุษยชาิตด้วยกันเอง ซึ่งมันดูสิ้นหวังอย่างมากเมื่อหนังทำให้เห็นประเด็นดังกล่าวตั้งแต่ยุคแรก ไปจนถึงอารยธรรมสิ้นสลาย เพราะมันช่างแสดงให้เห็นว่า อำนาจและการกดขี่เป็นของคู่กันและเมื่อการกดขี่เกิดขึ้นการต่อสู้ก็จะเกิด ขึ้นเช่นกัน แต่สิ่งที่หนังจงใจบอกอาจจะเป็นว่าการต่อสู้เพื่อหลุดพ้นจากการถูกกดขี่นั้น บางทีเราอาจไม่เห็นมันในวันนี้ พรุ่งนี้ ปีหน้า ร้อยปีหน้า แต่เราอาจจะได้เห็นมันในอีกพันปีหน้า แสนปีหน้า เมื่อการต่อสู้ของเราส่งผลเป็นลูกโซ่ต่อไปเรื่อย และตอบโต้คนที่มุ่งร้ายกับมนุษย์ด้วยกันเองไปเรื่อยๆได้ วันหนึ่งความเสมอภาคก็จะมาเยือน ความสงบสุขก็จะมาเยือน

นอกเหนือจากสาระที่หนังบอกกล่าวแล้ว หนังยังมีมุมที่ควรจะพูดถึงในแง่ที่ว่า โดยตัวหนังเองนั้นไม่ได้มีการกล่าวอ้างใดๆออกมาเลยว่าตัวละครเหล่านี้กลับ ชาติมาเกิด ทั้งหมดล้วนเป็นเพียงการอนุมานของผู้ชมเพียงเท่านั้น โดยสุดท้ายแล้วเรื่องราวความเกี่ยวพันของแต่ละตัวละครและแต่ละยุคสมัยก็ยัง คงอยู่ครบตามที่หนังสือบอกเล่าเอาไว้ นั่นก็อาจจะเป็นได้ว่าความเชื่อมโยงที่หนังได้สร้างเอาไว้นั้นมีความแข็งแรง มากพอที่คนดูจะรับรู้และเชื่อตามได้ว่านี่คือวงเวียของการเกิดตายของตัวละคร ทั้งหลาย

ในส่วนของการเล่าเรื่องนั้นมันกลับกลายเป็นว่าเรื่องที่สนุกและมีความโดด เด่นนั้นตกไปอยู่แค่ที่บางเรื่องเท่านั้นและบางเรื่องเลยกลายเป็นว่าถูก เติมๆเข้ามาเพื่อให้มันครบองค์ประกอบโดยเรื่องที่เด่นเห็นจะมีเรื่องในซาน ฟรานซิสโก และเรื่องในยุคอารยธรรมล่มสลาย ซึ่งทั้งสองเรื่องนี้มีสเน่ห์และศักยภาพมากพอที่ว่าถ้าหากจะทำเป็นหนังยาวก็ ดูจะพอมีที่ทางเป็นไปได้อยู่บ้าง

อีกสิ่งหนึ่งที่น่ากังขาในการตัดสินใจก็คือการปลอมแปลงนักแสดงที่บางครั้ง มันก็ค่อนข้างชัดเจนว่าทำได้ไม่เนียน ดูแปลกประหลาด อย่างการที่เอาแบ ดูนาไปเป็นสาวฝรั่ง หรือเอาเหล่าดาราทั้งหลายมาเป็นคนเกาหลี ทำให้ดูตลกๆอย่างบอกไม่ถูก อีกส่วนหนึ่งก็คือการนำเอานักแสดงทั้งหลายมาเล่นซ่อนแอบกันในแต่ละภพชาติ ทำให้คนไปจดจ่อกับการที่ว่าใครเป็นใครจนบางทีก็หมกมุ่นมากจนเกินไป หรือบางทีก็ตัวผู้สร้างเองที่จงใจให้มีตัวละครโผล่เข้ามาหนึ่งชอท ทั้งๆที่ไม่ได้เล่าเรื่องอะไร มันเลยดูเป็นการพยายามเล่นโฟโต้ฮันท์ตามหานักแสดงคนนั้นคนนี้ทั้งเรื่อง และด้วยการใช้รูปแบบเล่าเรื่องแบบนี้เองที่มันทั้งส่งเสริมและทำลายสาระไป พร้อมๆกันคือเราจะได้เห็นเรื่องของความเกี่ยวพันกันอย่างชัดเจนและลึกซึ้ง ขึ้นกว่าฉบับนิยาย แต่เราไม่อาจจะเห็นสาระของการต่อสู้ความเกี่ยวพันของสิ่งที่ตกทอดกันมาจาก ยุคเก่าก่อนได้อย่างชัดเจน

อาจจะจริงที่หนังสือเรื่องนี้ไม่อาจจะดัดแปลงมาเป็นหนังได้ แต่ก็อีกนั่นแหละคงไม่มีใครหยิบเอานิยายเรื่องนี้มาทำหนังได้ดีเท่ากับสามคน นี้อีกแล้วเช่นกัน